Türk sinemasının “Sultan” lakaplı ismi Türkan Şoray, hem Yeşilçam döneminin hafızalara kazınan yüzlerinden biri hem de Türkiye’de sinema tarihinin en güçlü kadın oyuncularından biri olarak anılıyor. 28 Haziran 1945’te İstanbul’da doğan Şoray’ın doğum yeri kaynaklarda İstanbul, daha ayrıntılı kayıtlarda ise Eyüpsultan/İstanbul olarak geçiyor.
Oyunculuk kariyerine çok genç yaşta başlayan Türkan Şoray, 1960’lardan itibaren Türk sinemasının merkezindeki isimlerden biri oldu. SinemaTürk kayıtlarında kariyerinin başlangıcında Köyde Bir Kız Sevdim, Aşk Rüzgarı ve Güzeller Resmi Geçidi gibi 1960 yapımları yer alıyor.
Türkan Şoray nereli?
Türkan Şoray için “nereli?” sorusunun en net yanıtı İstanbul. SinemaTürk kişisel bilgi bölümünde doğum yeri İstanbul olarak kaydedilirken, biyografik kaynaklarda Eyüpsultan, İstanbul bilgisi de yer alıyor.
Şoray, yalnızca oyunculuğuyla değil, Türk sinemasındaki kadın yıldız imajının şekillenmesinde oynadığı rolle de ayrı bir yere sahip. “Sultan” lakabı, onun geniş izleyici kitlesindeki karşılığını ve Yeşilçam hafızasındaki kalıcı yerini özetleyen en güçlü tanımlardan biri oldu.
Sinemaya genç yaşta başladı
Türkan Şoray’ın sinema yolculuğu 1960 yapımı Köyde Bir Kız Sevdim filmiyle başladı. Ardından 1960’lar boyunca çok sayıda yapımda rol aldı ve kısa sürede dönemin en çok izlenen kadın oyuncularından biri haline geldi.
Şoray’ın kariyerindeki önemli kırılma noktalarından biri Acı Hayat oldu. Metin Erksan imzalı film, sanatçıya 1964 Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Kadın Oyuncu ödülünü getirdi. Antalya Altın Portakal arşivinde 1964 yılı ödülleri arasında “En İyi Kadın Oyuncu: Türkan Şoray (Acı Hayat)” kaydı yer alıyor.
Oynadığı önemli filmler
Türkan Şoray’ın filmografisi çok geniş olduğu için öne çıkan yapımlar dönemlere göre değerlendiriliyor. Sanatçının hafızalarda yer eden filmleri arasında Acı Hayat, Otobüs Yolcuları, Vesikalı Yarim, Çalıkuşu, Kara Gözlüm, Dönüş, Azap, Bodrum Hâkimi, Selvi Boylum Al Yazmalım, Dila Hanım, Sultan, Hazal, Mine, Hayallerim, Aşkım ve Sen, Rumuz Goncagül, Berdel, Şahmaran, Gönderilmemiş Mektuplar, Hayatımın Kadınısın, Suna ve Uzaklarda Arama bulunuyor. SinemaTürk kayıtları, Şoray’ın oyuncu filmografisinde 200’ün üzerinde yapım bulunduğunu gösteriyor.
Selvi Boylum Al Yazmalım, Şoray’ın geniş kitleler tarafından en çok hatırlanan filmlerinden biri olarak öne çıktı. SinemaTürk filmografisinde 1977 yapımı olarak yer alan film, Türk sinemasında aşk, emek ve sadakat temalarıyla anılan klasikler arasında kabul ediliyor.
Oynadığı diziler
Türkan Şoray, sinemadaki uzun kariyerinin yanı sıra televizyon projelerinde de yer aldı. SinemaTürk kayıtlarında sanatçının rol aldığı televizyon yapımları arasında Tatlı Betüş, Bir Aşk Uğruna, Aynalar, Gözlerinde Son Gece, İkinci Bahar, Tatlı Hayat, Cemile, Aşk Yeniden, Vurgun, Altın Kızlar ve Bir Zamanlar Osmanlı Kıyam bulunuyor.
Özellikle İkinci Bahar, Şoray’ın televizyon kariyerinde geniş izleyici kitlesine ulaşan yapımlardan biri oldu. Şener Şen ile başrolleri paylaştığı dizi, 1990’ların sonu ve 2000’lerin başında televizyon izleyicisinin hafızasında güçlü bir yer edindi.
Yönetmenlik kariyeri
Türkan Şoray, oyunculuğunun yanında yönetmenlik de yaptı. İstanbul Üniversitesi İletim’de yer alan söyleşi bilgisinde Şoray; Dönüş, Azap, Bodrum Hâkimi, Yılanı Öldürseler ve Uzaklarda Arama filmlerinin yönetmenliğini yaptığını, ilk yönetmenlik deneyiminin ise Dönüş olduğunu anlatıyor.
Bu yönüyle Şoray, Yeşilçam’da yalnızca kamera önündeki varlığıyla değil, kamera arkasındaki üretimiyle de dikkat çeken sanatçılar arasında yer aldı.
Aldığı ödüller
Türkan Şoray’ın kariyerindeki ödüller, onun Türk sinemasındaki uzun soluklu etkisini gösteriyor. Antalya Altın Portakal Film Festivali arşivine göre Şoray, 1964’te Acı Hayat, 1968’de Vesikalı Yarim, 1987’de Hayallerim, Aşkım ve Sen, 1994’te ise Bir Aşk Uğruna filmleriyle En İyi Kadın Oyuncu ödülünü kazandı.
Ödül listesinde ayrıca 1996 Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde verilen Yaşam Boyu Onur Ödülü de bulunuyor. Antalya Film Festivali tarihçe kaydında Türkan Şoray, Atıf Yılmaz, Hülya Koçyiğit ve Tarık Akan ile birlikte Yaşam Boyu Onur Ödülü sahipleri arasında gösteriliyor.
İKSV’nin 2024 tarihli duyurusunda Hayallerim, Aşkım ve Sen filminin Cezayir’deki 2. Akdeniz Ülkeleri Film Festivali’nde Türkan Şoray’a En İyi Kadın Oyuncu Ödülü getirdiği, aynı filmin Antalya’da da En İyi Kadın Oyuncu dahil çeşitli dallarda ödüller kazandığı belirtiliyor.
Şoray’ın aldığı ve kaynaklarda öne çıkan bazı ödüller şöyle:
| Yıl | Ödül | Yapım / Açıklama |
|---|---|---|
| 1964 | Antalya Altın Portakal En İyi Kadın Oyuncu | Acı Hayat |
| 1968 | Antalya Altın Portakal En İyi Kadın Oyuncu | Vesikalı Yarim |
| 1987 | Antalya Altın Portakal En İyi Kadın Oyuncu | Hayallerim, Aşkım ve Sen |
| 1994 | Antalya Altın Portakal En İyi Kadın Oyuncu | Bir Aşk Uğruna |
| 1996 | Antalya Altın Portakal Yaşam Boyu Onur Ödülü | Kariyer ödülü |
| 2023 | Sinemamızın Yüzü Özel Ödülü | Adana Altın Koza Film Festivali |
2023’te 30. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali kapsamında Türkan Şoray ile Kadir İnanır’a “Sinemamızın Yüzü Özel Ödülü” verileceği Anadolu Ajansı tarafından duyuruldu. Haberde ödülün, Cumhuriyet’in 100. yılına özel olarak iki sanatçının Türk sinemasına katkıları nedeniyle takdim edileceği aktarıldı.
Türk sinemasındaki yeri
Türkan Şoray’ın kariyeri, Yeşilçam’ın yıldız sisteminden toplumsal temalı filmlere, melodramlardan televizyon dizilerine kadar geniş bir alanı kapsıyor. Sanatçı; oyuncu, senarist, yönetmen ve yazar kimlikleriyle Türk sinemasının farklı dönemlerinde iz bıraktı.
Bugün Türkan Şoray denildiğinde yalnızca çok sayıda filmde rol alan bir yıldız değil; Vesikalı Yarim, Selvi Boylum Al Yazmalım, Dila Hanım, Sultan ve Mine gibi filmlerle Türkiye’de sinema belleğinin önemli karakterlerine hayat veren bir sanatçı akla geliyor.
