Türk sinemasının unutulmaz isimlerinden Tarık Akan, Yeşilçam’ın romantik jön rollerinden toplumsal ve politik sinemanın güçlü karakterlerine uzanan geniş bir filmografi bıraktı. Asıl adı Tahsin Tarık Üregül olan sanatçı, 1970’te Ses dergisinin artist yarışmasını kazandıktan sonra sinemaya geçti ve 1971 yapımı Solan Bir Yaprak Gibi ile kamera karşısına çıktı. Filmografi kayıtlarına göre Akan’ın ilk sinema filmi Solan Bir Yaprak Gibi, son filmi ise Karşıyaka Memleket oldu.
Tarık Akan’ın kariyeri iki ana dönemde okunabilir. İlk dönemde romantik komediler, aile filmleri ve Yeşilçam melodramları öne çıktı. İkinci dönemde ise sanatçı, Maden, Sürü, Yol, Kanal, Adak, Demiryol, Pehlivan ve Karartma Geceleri gibi daha sert, toplumsal ve politik yapımlarda rol aldı. Anadolu Ajansı’nın portre haberinde de Akan’ın 1970’lerin sonlarında salon filmlerinden uzaklaşarak toplumsal ve politik içerikli yapımlara yöneldiği aktarılıyor.
Yeşilçam’da hızlı yükseliş
Tarık Akan, 1970’lerin başında kısa sürede Yeşilçam’ın en çok aranan oyuncularından biri haline geldi. Sev Kardeşim, Tatlı Dillim, Yalancı Yarim, Canım Kardeşim, Mavi Boncuk ve Ah Nerede gibi filmler, onun genç, yakışıklı ve sempatik jön kimliğini pekiştirdi.
Bu dönemin en kalıcı rollerinden biri ise Hababam Sınıfı serisindeki Damat Ferit karakteri oldu. Anadolu Ajansı, Ertem Eğilmez’in yönettiği 1975 yapımı Hababam Sınıfı’ndaki Damat Ferit rolünün sanatçıyla özdeşleştiğini belirtiyor.
Tarık Akan’ın sinema filmleri tam liste
Aşağıdaki tablo, Tarık Akan filmografisi kayıtlarında yer alan sinema filmleri esas alınarak hazırlandı. Liste; yıl, film adı ve kaynaklarda belirtilen rol bilgisiyle birlikte verildi.
| Yıl | Film | Rol |
|---|---|---|
| 1971 | Solan Bir Yaprak Gibi | Murat Sayman |
| 1971 | Melek mi, Şeytan mı? | Sedat |
| 1971 | Beyoğlu Güzeli | Ferit Aker |
| 1971 | Emine | Metin |
| 1972 | Sisli Hatıralar | Hakan |
| 1972 | Vefasız | Halil |
| 1972 | Azat Kuşu | Hakan |
| 1972 | Sev Kardeşim | Ferit Çalışkan |
| 1972 | Kaderimin Oyunu | Bülent Akman |
| 1972 | Suçlu | Hakan |
| 1972 | Tatlı Dillim | Ferit |
| 1972 | Aşkların En Güzeli | Ali Yanyalı |
| 1973 | Bebek Yüzlü | Murat |
| 1973 | Feryat | Ferdi |
| 1973 | Üç Sevgili | Ali |
| 1973 | Para | Murat |
| 1973 | Canım Kardeşim | Murat |
| 1973 | Umut Dünyası | Ahmet |
| 1973 | Yalancı Yarim | Ferdi |
| 1973 | Oh Olsun | Ferit Haznedar |
| 1973 | Yeryüzünde Bir Melek | Ömer Mutlu |
| 1974 | Boşver Arkadaş | Ferit |
| 1974 | Esir Hayat | Mühendis Aydın |
| 1974 | Kanlı Deniz | Ahmet |
| 1974 | Mahçup Delikanlı | Metin |
| 1974 | Mavi Boncuk | Yakışıklı Necmi |
| 1974 | Memleketim | Mehmet |
| 1975 | Çapkın Hırsız | Orhan |
| 1975 | Yaz Bekarı | Orhan Güven |
| 1975 | Ah Nerede | Ferit |
| 1975 | Ateş Böceği | Tarık |
| 1975 | Delisin | Ferit |
| 1975 | Gece Kuşu Zehra | Ferit |
| 1975 | Hababam Sınıfı | Damat Ferit |
| 1975 | Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı | Damat Ferit |
| 1975 | Evcilik Oyunu | Adnan |
| 1975 | Bizim Aile | Ferit |
| 1976 | Öyle Olsun | Ferit |
| 1976 | Aşk Dediğin Laf Değildir | Yakup |
| 1976 | Kader Bağlayınca | Murat |
| 1977 | Cani | Murat |
| 1977 | Babanın Evlatları | Fırıldak Ömer |
| 1977 | Bizim Kız | Murat Boğa |
| 1977 | Sevgili Dayım | Tarık |
| 1977 | Baraj | Orhan |
| 1977 | Nehir | Sinan |
| 1977 | Şeref Sözü | Sedat |
| 1978 | Lekeli Melek | Salih |
| 1978 | Seninle Son Defa | Uğur |
| 1978 | Maden | Nurettin |
| 1978 | Sürü | Şivan |
| 1978 | Kanal | Kaymakam |
| 1979 | Adak | Mümin |
| 1979 | Demiryol | Bülent |
| 1981 | Herhangi Bir Kadın | Cemal |
| 1981 | Deli Kan | Sefer |
| 1981 | Yol | Seyit Ali |
| 1982 | Arkadaşım | Ali |
| 1982 | Kaçak | Habip |
| 1983 | Beyaz Ölüm | Yılmaz |
| 1983 | Derman | Şehmuz |
| 1983 | Gecenin Sonu | Kadir |
| 1983 | Çocuklar Çiçektir: Kuduz | Topal Yakup |
| 1984 | Damga | Cengiz |
| 1984 | Kayıp Kızlar | Komiser Yılmaz |
| 1984 | O’na Çirkin Kral Derlerdi | Kendisi |
| 1984 | Pehlivan | Bilal |
| 1984 | Yosma | Kerem |
| 1984 | Alev Alev | Murat |
| 1985 | Bir Avuç Cennet | Kamil |
| 1985 | Kan | Haydar Ali |
| 1985 | Paramparça | Tayfun |
| 1985 | Tele Kızlar | Şahin |
| 1986 | Acı Dünya | Yusuf |
| 1986 | Adem ile Havva | Münir Kozan |
| 1986 | Son Darbe | Nazmi |
| 1986 | Kıskıvrak | Yılmaz |
| 1986 | Halkalı Köle | Sefer |
| 1986 | Ses | Adem |
| 1987 | Kızımın Kanı | Cemil |
| 1987 | Beyoğlu’nun Arka Yakası | Haydar Rıza |
| 1987 | Skandal | Çetin |
| 1987 | Su da Yanar | Damat Ferit / Fero |
| 1987 | Yağmur Kaçakları | Belirtilmemiş |
| 1987 | Çark | Rauf |
| 1988 | Dönüş | Berde |
| 1988 | El Kapıları | Zeynel |
| 1988 | Kimlik | Sadettin |
| 1988 | Üçüncü Göz | Tunç |
| 1989 | İkili Oyunlar | Tarık Dede |
| 1989 | İsa, Musa, Meryem | Musa |
| 1989 | Leyla ile Mecnun | Mecnun |
| 1990 | Bir Küçük Bulut | Saycan |
| 1990 | Karartma Geceleri | Mustafa Ünal |
| 1990 | Berdel | Ömer |
| 1990 | Devlerin Ölümü | Yönetmen / Hoca / Dava Vekili / Ağa |
| 1991 | Bir Kadın Düşmanı | Ziya |
| 1991 | Siyabend ile Heco | Siyabend |
| 1991 | Uzun İnce Bir Yol | Müşfik |
| 1994 | Yolcu | Makasçı |
| 1994 | Çözülmeler | Uğur |
| 1995 | Yılmaz Güney: Adana-Paris | Kendisi |
| 1996 | Aşk Üzerine Söylenmemiş Her Şey | Belirtilmemiş |
| 1997 | Antika Talanı: Karun Hazinesi | Anlatıcı |
| 1997 | Mektup | Ragıp |
| 1999 | Hayal Kurma Oyunları | Baba |
| 2000 | Eylül Fırtınası | Hüseyin Efe |
| 2003 | Gülüm | Ali |
| 2003 | Abdülhamid Düşerken | Mahmut Şevket Paşa |
| 2004 | Vizontele Tuuba | Güner Sernikli |
| 2009 | Deli Deli Olma | Mişka Dede |
| 2009 | Karşıyaka Memleket | Nazım Hikmet Ran |
Ödüllerle güçlenen film kariyeri
Tarık Akan’ın filmografisinde yalnızca popüler Yeşilçam yapımları değil, festival başarısı kazanmış filmler de önemli yer tutuyor. Sanatçı, Suçlu ile ilk büyük oyunculuk ödüllerinden birini aldı. Daha sonra Maden, Sürü, Adak, Pehlivan, Üçüncü Göz, Karartma Geceleri ve Gülüm gibi filmlerle ödül çizgisini sürdürdü.
Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre Akan, Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde 7 kez En İyi Erkek Oyuncu ödülü kazanarak bu alanda rekorun sahibi oldu. Aynı kaynak, sanatçının 1996’da Altın Portakal Yaşam Boyu Onur Ödülü aldığını da belirtiyor.
Maden, Sürü ve Yol dönemi
Tarık Akan’ın kariyerinde 1978 sonrası ayrı bir kırılma noktası oluşturdu. Maden, Cüneyt Arkın ile birlikte rol aldığı toplumsal içerikli bir yapım olarak öne çıktı. Aynı yıl çekilen Sürü, Yılmaz Güney’in senaryosu ve Zeki Ökten’in yönetimiyle Akan’ın oyunculuğunu farklı bir çizgiye taşıdı.
İKSV’nin Tarık Akan sayfasında, sanatçının 1970’lerin sonlarında siyasal ağırlıklı filmlerin yıldızı haline geldiği; Kanal, Maden, Demiryol, Adak gibi yapımların bu dönemin öne çıkan işleri olduğu belirtiliyor. Aynı kaynak, Akan’ın Yılmaz Güney’le tanıştıktan sonra Sürü ve Yol filmlerinde Şerif Gören ve Zeki Ökten’le çalıştığını aktarıyor.
Yol ile uluslararası başarı
Tarık Akan’ın uluslararası alanda en çok anılan filmlerinden biri Yol oldu. Filmografi kayıtlarında Akan’ın Yol’da Seyit Ali karakterini canlandırdığı ve Cannes Film Festivali’nde En İyi Erkek Oyuncu kategorisinde aday gösterildiği yer alıyor.
Anadolu Ajansı ise Yol filminin 1982’de Cannes Film Festivali’nde Altın Palmiye kazandığını ve bu başarının Akan’ın uluslararası alandaki en büyük çıkışlarından biri olduğunu aktarıyor.
1980’ler: Sert karakterler ve yapımcılık
1980’lerde Tarık Akan’ın film tercihleri daha karanlık, toplumsal ve dramatik tonlara yöneldi. Derman, Pehlivan, Bir Avuç Cennet, Kan, Paramparça, Halkalı Köle, Ses, Beyoğlu’nun Arka Yakası, Çark ve Üçüncü Göz bu dönemin dikkat çeken yapımları arasında yer aldı.
Filmografi kayıtlarında Çark, Akan’ın ilk senaryosunu yazdığı film; Üçüncü Göz ise yapımcılığını üstlendiği ilk film olarak geçiyor. Bu dönem, sanatçının yalnızca oyuncu kimliğiyle değil, sinemanın üretim tarafıyla da ilgilendiğini gösterdi.
1990’lardan son filmlerine
1990’larda Tarık Akan daha az filmde rol aldı ancak Karartma Geceleri, Berdel, Bir Kadın Düşmanı, Siyabend ile Heco, Yolcu, Çözülmeler ve Mektup gibi yapımlarla sinemadaki varlığını sürdürdü. Özellikle Karartma Geceleri, oyuncunun olgunluk dönemindeki en önemli filmlerinden biri olarak öne çıktı.
2000’lerde ise Eylül Fırtınası, Gülüm, Abdülhamid Düşerken, Vizontele Tuuba, Deli Deli Olma ve Karşıyaka Memleket filmleri filmografide yer aldı. Beyazperde’nin sanatçı sayfasında da Deli Deli Olma, Vizontele Tuuba, Gülüm, Abdülhamid Düşerken ve Eylül Fırtınası son dönem filmografisi içinde listeleniyor.
Televizyon ve belgesel çalışmaları
Tarık Akan’ın kariyeri yalnızca sinema filmleriyle sınırlı kalmadı. Filmografi kayıtlarında sanatçının Taşların Sırrı, Koçum Benim, Gece Yürüyüşü, Ahh İstanbul ve Geç Gelen Ödüller gibi televizyon işlerinde yer aldığı belirtiliyor.
Aynı kayıtlarda, Nazım Hikmet Vakfı adına çektiği belgeseller de sıralanıyor. Bu belgeseller arasında Bir Meçhul Öğretmen, Atatürk’ün Alev Çiçekleri, Anadolu’da Romalıların Ayak İzleri, Afrodisias, Nazım Hikmet’in Peşi Sıra ve Antika Talanı Karun Hazineleri bulunuyor.
Tarık Akan filmleri neden hâlâ izleniyor?
Tarık Akan filmografisinin kalıcı olmasının nedeni, farklı kuşaklara hitap eden geniş bir tür çeşitliliğine sahip olması. Bir tarafta Hababam Sınıfı, Ah Nerede, Bizim Aile, Mavi Boncuk gibi sıcak ve popüler Yeşilçam filmleri; diğer tarafta Maden, Sürü, Yol, Kanal, Adak, Pehlivan, Karartma Geceleri gibi toplumsal hafızada yer etmiş yapımlar bulunuyor.
Bu çeşitlilik, Tarık Akan’ı yalnızca Yeşilçam’ın yakışıklı jönlerinden biri olarak değil, Türkiye sinemasında karakter oyunculuğuna güçlü geçiş yapabilen özel isimlerden biri olarak öne çıkarıyor. İKSV sayfasında Atilla Dorsay imzasıyla yer alan değerlendirmede de Akan’ın starlıkla gerçek oyunculuğu bağdaştıran isimlerden biri olduğu vurgulanıyor.
Tarık Akan’ın sinema mirası, Solan Bir Yaprak Gibi ile başlayıp Karşıyaka Memleket ile tamamlanan uzun bir film yolculuğu olarak kayıtlara geçti. Romantik jön döneminden politik sinemaya, aile komedisinden toplumsal drama kadar uzanan bu liste, Türk sinemasının yaklaşık 40 yıllık değişimini de gösteren önemli bir arşiv niteliği taşıyor. Haber, Neararsanburada.org editöryel haber formatı dikkate alınarak düzenlendi.
