Türkiye’de drone kullanımı yalnızca cihaz ağırlığına göre değerlendirilmiyor. 500 gram ve üzeri İHA’lar için SHGM kaydı zorunlu olurken, 500 gram altı cihazlar da havalimanı çevresi, yasaklı bölgeler, kalabalık alanlar, özel hayatın gizliliği ve uçuş izni kurallarına tabi olabiliyor.
Drone kullanımı Türkiye’de hobi, sosyal medya, emlak çekimi, düğün görüntüleme, tarım ve teknik inceleme gibi alanlarda hızla yaygınlaştı. Ancak birçok kullanıcı, drone satın aldıktan sonra yalnızca cihazı çalıştırmayı öğrenmenin yeterli olduğunu düşünüyor. Oysa Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün İHA Kayıt Sistemi’nde yer alan bilgilere göre Türkiye hava sahasında 500 gram ve üzeri İHA uçurmak isteyen pilotların sisteme kayıt olması ve SHGM’den onay alması gerekiyor. Ayrıca serbest bölge dışında kalan alanlarda uçuş izni alınması zorunlu.
Drone kurallarında en çok karıştırılan noktalardan biri “500 gram altı drone serbesttir” yorumudur. SHGM’nin SHT-İHA Talimatı’nda 500 gram altı İHA’lar için hava aracı ve pilot kayıt zorunluluğu bulunmadığı belirtilse de bu durum, söz konusu cihazların her yerde ve her koşulda uçurulabileceği anlamına gelmiyor. Uçuş yapılacak alan, kullanım amacı, güvenlik riski ve görüntü kaydı gibi başlıklar ayrıca değerlendiriliyor.
1. 500 gram altı drone her yerde serbest değil
Drone kullanıcıları arasında en yaygın yanlış bilgi, 500 gram altındaki cihazların tamamen kuralsız kullanılabileceği düşüncesi. Oysa 500 gram altı cihazlarda kayıt zorunluluğu olmaması, havalimanı çevresi, askeri bölge, kalabalık alan, özel güvenlik bölgesi veya yasaklı saha gibi yerlerde serbest uçuş yapılabileceği anlamına gelmez.
SHGM İHA Kayıt Sistemi’nde serbest bölge dışında kalan tüm bölgelerde uçuş izni alınması gerektiği belirtiliyor. Bu nedenle kullanıcıların, drone’un ağırlığı ne olursa olsun uçuş yapacakları alanı önceden kontrol etmesi gerekiyor.
2. Yeşil alan dışındaki uçuşlar izin gerektirebilir
Drone haritalarında “serbest bölge” olarak görülen yeşil alanlar dışındaki sahalarda uçuş izni gerekebilir. Bu kural, özellikle şehir merkezlerinde, sahil şeritlerinde, kamu binaları çevresinde, havalimanı yaklaşma hatlarında ve güvenlik hassasiyeti bulunan bölgelerde önem taşıyor.
e-Devlet üzerinden SHGM’ye ait “İHA Pilot Kayıt Başvurusu”, “İHA Uçuş İzni Talep Et”, “İHA Satış Kaydı” ve “Satın Alınan İHA Kaydı” gibi işlemler yapılabiliyor. Bu da drone kullanımının yalnızca teknik değil, resmî işlem boyutu da bulunan bir faaliyet olduğunu gösteriyor.
3. Havalimanı çevresinde mesafe kuralı kritik
Drone kullanıcılarının en fazla dikkat etmesi gereken alanların başında havalimanları geliyor. Valilikler tarafından yayımlanan bilgilendirmelerde, havalimanlarında en yakın pistin kenarından 5 deniz mili, yaklaşık 9 kilometre mesafeden daha yakın sahalarda izinsiz İHA uçuşunun yasak olduğu belirtiliyor.
Bu kural, yalnızca büyük havalimanları için değil; pist, heliport, hava parkı ve hava trafiği açısından hassas noktalar için de önem taşıyor. Küçük bir drone’un bile alçak irtifada uçan hava araçları için risk oluşturabileceği unutulmamalı.
4. Ticari çekimlerde hobi kuralları yetmeyebilir
Drone’u yalnızca hobi için uçurmakla ticari amaçla kullanmak aynı şey değil. Düğün çekimi, emlak tanıtımı, reklam filmi, sosyal medya markalı içerik, tarla analizi, inşaat görüntüleme veya haritalama gibi işler ticari faaliyet kapsamında değerlendirilebilir.
SHT-İHA Talimatı’nda, tüm sınıflardaki İHA’larla ticari ve AR-GE amacıyla yapılacak uçuşlarda uçuş izni talep formuna üçüncü şahıs mali mesuliyet sigorta poliçesi ve ilgili kategoriye uygun pilot bilgilerinin eklenmesi gerektiği belirtiliyor.
5. Drone kaydı ile pilot kaydı aynı şey değil
Drone kullanıcılarının karıştırdığı bir diğer konu da cihaz kaydı ile pilot kaydıdır. SHGM yardım sayfasında, İHA kullanım kurallarının ağırlığa ve kullanım amacına göre değiştiği; 500 gram ve üzeri İHA’lar için sisteme kayıt yapılması gerektiği belirtiliyor. Satın alınan veya yurt dışından getirilen cihazlar için de kayıt süreçleri bulunuyor.
Bu nedenle ikinci el drone alan kişiler, yalnızca cihazın çalışıp çalışmadığını değil, seri numarasını, önceki kayıt durumunu, devrinin yapılıp yapılmadığını ve pilot kaydının gerekip gerekmediğini de kontrol etmeli.
6. Yurt dışından getirilen drone ayrıca kayıt gerektirebilir
Yurt dışından drone getiren kullanıcıların da kayıt sürecine dikkat etmesi gerekiyor. SHGM yardım sayfasında, yurt dışından alınan İHA’nın sisteme kaydedilmesi için izlenecek işlemler ayrıca açıklanıyor. Bu durum, özellikle yurt dışı alışveriş sitelerinden veya seyahat dönüşünde alınan drone’lar için önemli.
Satın alma belgesi, seri numarası, cihaz ağırlığı ve teknik özellikler kayıt sürecinde önem taşıyabilir. Bu nedenle kullanıcıların cihazı almadan önce Türkiye’deki kayıt ve kullanım şartlarını kontrol etmesi güvenli bir yol olur.
7. Kişilerin görüntüsünü çekmek ayrı bir sorumluluk doğurur
Drone kamerasıyla yapılan çekimler yalnızca havacılık kuralları açısından değil, kişisel veri ve özel hayatın gizliliği bakımından da risk oluşturabilir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu kararlarında, kişisel verilerin ancak kanunda öngörülen hâllerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceği vurgulanıyor. Kamera görüntüleri de kişiyi belirlenebilir kılabiliyorsa kişisel veri kapsamında değerlendirilebilir.
Bu nedenle apartman pencereleri, bahçeler, balkonlar, özel mülkler, plajlar, düğün alanları, etkinlikler ve kalabalık bölgelerde yapılan çekimlerde yalnızca uçuş izni değil, görüntülenen kişilerin mahremiyeti de dikkate alınmalı.
8. Kalabalık üzerinde uçuş güvenlik riski oluşturabilir
Drone kullanıcıları için en riskli davranışlardan biri kalabalık üzerinde uçuş yapmaktır. Konser, miting, pazar yeri, festival, stadyum çevresi, okul bahçesi veya sahil yürüyüş alanları gibi yerlerde kontrol kaybı yaşanması hâlinde ciddi yaralanmalar meydana gelebilir.
Bu nedenle drone’un hafif olması, kalabalık üzerinde güvenli olduğu anlamına gelmez. Pervane teması, batarya arızası, bağlantı kopması veya ani rüzgâr gibi durumlar küçük cihazlarda da tehlike oluşturabilir.
9. Gece uçuşu sanıldığı kadar basit değildir
Birçok kullanıcı şehir ışıkları veya manzara çekimi için gece drone uçurmak istiyor. Ancak gece uçuşlarında görüş mesafesi, engel algılama, yön tayini ve acil iniş alanı bulma daha zor hâle gelir. Ayrıca gece yapılan uçuşlarda güvenlik birimleri tarafından daha fazla hassasiyet gösterilebilir.
Bu nedenle gece uçuşu planlayan kullanıcıların izin durumunu, cihaz ışıklarını, batarya seviyesini, dönüş rotasını ve çevredeki engelleri önceden kontrol etmesi gerekir.
10. Milli park, sit alanı ve özel bölgelerde ek izin gerekebilir
Drone uçuşları yalnızca SHGM kurallarıyla sınırlı değildir. Milli parklar, tabiat parkları, arkeolojik alanlar, müzeler, askeri bölgeler, enerji tesisleri, limanlar, barajlar ve sınır bölgeleri gibi yerlerde farklı kurumların izinleri gerekebilir.
Bu alanlarda “haritada uygun görünüyor” düşüncesi yeterli olmayabilir. Yerel idareler, güvenlik birimleri veya ilgili kurumlar ayrıca uçuş kısıtlaması uygulayabilir.
11. Drone’un otomatik eve dönüş özelliği her zaman güvence değildir
Yeni nesil drone’larda “Return to Home” yani otomatik eve dönüş özelliği bulunsa da bu sistem yanlış ayarlandığında risk oluşturabilir. Eve dönüş yüksekliği düşük seçilirse cihaz ağaç, bina, direk veya tepeye çarpabilir. GPS sinyali zayıfsa dönüş noktası hatalı kaydedilebilir.
Bu nedenle uçuş öncesinde eve dönüş yüksekliği, GPS bağlantısı, pusula kalibrasyonu ve batarya seviyesi mutlaka kontrol edilmelidir.
12. Rüzgâr, küçük drone’larda en büyük tehlikelerden biridir
Başlangıç seviyesi drone’larda en sık yaşanan sorunlardan biri rüzgârla sürüklenmedir. Özellikle 250 gram altı hafif modeller, açık arazide, sahilde, yüksek binaların arasında veya tepelerde beklenenden daha fazla savrulabilir.
Kullanıcılar yalnızca yerdeki rüzgâra bakarak karar vermemeli. Drone yükseldikçe rüzgâr şiddeti değişebilir. Bu nedenle ilk uçuşlar düşük irtifada, açık alanda ve sakin havalarda yapılmalıdır.
13. Drone satışı ve ikinci el devir süreci göz ardı edilmemeli
Drone satın alırken veya satarken cihazın kayıt durumu önemlidir. e-Devlet üzerinde SHGM’ye ait İHA satış kaydı ve satın alınan İHA kaydı gibi işlemlerin bulunması, ikinci el alışverişlerde resmî sürecin dikkate alınması gerektiğini gösteriyor.
İkinci el drone alacak kişiler, cihazın önceki sahibinin hesabına bağlı olup olmadığını, SHGM kayıt durumunu, faturasını, seri numarasını ve varsa devir işlemlerini mutlaka kontrol etmeli.
Neden önemli?
Drone kuralları, yalnızca ceza riskinden kaçınmak için değil, can güvenliği, hava trafiği güvenliği, özel hayatın korunması ve kamu düzeni için de önem taşıyor. Küçük bir drone, yanlış yerde uçurulduğunda hava trafiğini tehlikeye atabilir, özel hayat ihlaline yol açabilir veya kalabalık alanlarda yaralanma riski oluşturabilir.
Bu nedenle kullanıcıların “drone’um küçük, sorun olmaz” anlayışıyla hareket etmemesi gerekiyor. Cihaz ağırlığı, uçuş amacı, bölge sınıfı, kayıt durumu, izin gerekliliği ve görüntüleme koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Sırada Ne Var?
Drone kullanmak isteyenlerin uçuş öncesinde SHGM İHA Kayıt Sistemi’ni, e-Devlet’teki İHA hizmetlerini, uçuş yapılacak bölgenin durumunu ve yerel kısıtlamaları kontrol etmesi gerekiyor. Özellikle şehir içi, kalabalık, turistik, güvenlik hassasiyeti bulunan veya havalimanına yakın bölgelerde izinsiz uçuş yapılmamalı.
